2-6-گردشگری روستایی: مفاهیم و ارزیابی23
2-7-گردشگری روستایی، راهبرد توسعه‌ی روستایی30
2-8-پیشینه تاریخی گردشگری روستایی31
2-9-گردشگری روستایی در تجارب جهانی34
2-9-1-1-گردشگری روستایی در ایالات متحده آمریکا (ایالت یوتا)35
2-9-1-2-گردشگری روستایی در روستای “برونته” انگلستان36
2-9-1-3-طرح “تارکا” در انگلستان37
2-9-1-4-گردشگری روستایی در اسپانیا39
2-9-1-5-گردشگری روستای در استرالیا و نیوزلند40
2-10-مطالعات انجام شده پیرامون موضوع تحقیق43
3-فصل سوم: روش‌شناسی تحقیق و معرفی محدوده مورد مطالعه50
3-1-روششناسی تحقیق50
3-1-1-مدل تحلیل SWOT50
3-1-2-آزمون آماری اسپیرمن51
3-1-3-آزمون T-Test51
3-2-آشنایی مقدماتی با شهرستان نیر52
3-3-ویژگی‌های جمعیتی53
3-3-1-جمعیت53
3-4-وجه تسمیه نیر54
3-4-1-فرهنگ، زبان و دین55
3-4-2-اوضاع اقتصادی شهرستان نیر55
3-4-2-1-زراعت و دامداری55
3-4-2-2-شیلات56
3-4-2-3-صنعت و معدن56
3-4-2-4-خدمات و گردشگری57
3-5-صنعت گردشگری در محدوده مطالعاتی58
3-6-جاذبه‌های طبیعی گردشگری شهرستان نیر60
3-7-جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهرستان نیر65
3-7-1-تپه‌های قره‌ شیران67
3-7-2-سنگ‌نبشته‌های اورارتویی67
3-7-3-رباط سنگی شاه عباسی67
3-7-4-سنگ افراشته‌های تاریخی میمند68
3-7-5-قبرستان اسلامی قره‌شیران68
3-7-6-قلعه بوینی یوغون68
3-7-7-فرهاد کُهُلی یا غار فرهاد69
3-7-8-قیرمیزی کورپی یا پل قرمز69
3-8-بررسی ایام مناسب و آسایش گردشگری71
4-فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها و یافتههای تحقیق75
4-1-توصیف کل جمعیت پژوهش75
4-2-طبقهبندی دادهها بر حسب مؤلفهها77
4-3-سنجش روایی و پایایی دادههای به دست آمده به تفکیک گروههای پژوهش80
4-3-1-سنجش روایی80
4-3-2-آزمون پایایی80
4-4-آمار استنباطی و تحلیل استعداد گردشگری روستایی شهرستان نیر83
4-4-1-سنجش دیدگاه مسئولان نسبت به توان‌های گردشگری شهرستان نیر83
4-4-2-سنجش دیدگاه مردم محلی نسبت به توان‌های گردشگری شهرستان نیر83
4-4-3-سنجش دیدگاه گردشگران نسبت به جاذبهها و عوامل توسعه گردشگری روستایی84
4-4-4-سنجش میزان جاذبههای گردشگری شهرستان نیر از دیدگاه کل جامعه نمونه85
4-5-تحلیل تکنیک چهارگانه مدل SWOT85
4-5-1-عوامل دخیل در توسعه گردشگری روستایی شهرستان نیر86
4-5-2-عوامل تأثیر گذار بیرونی در توسعه گردشگری روستایی88
5-فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات94
5-1-بحث و نتیجهگیری94
5-2-آزمون فرضیههای تحقیق96
5-3-تنگناهای توسعه توریسم در شهرستان نیر و تأثیر آن در توسعه توریسم روستایی100
5-4-پیشنهادات پژوهش101
6-منابع:102
7-پیوستها و ضمائم105
فهرست جداول
عنوان………………………………………………………………………………………………………………………… صفحه
جدول (‏2-1(گستره فعالیت‌های تفریحی جهانگردی در حومه شهر15
جدول (‏2-2) اهداف گردشگری سبز20
جدول (‏2-3) پیامدهای اقتصادی گردشگری بر روی سکونتگاه های روستایی22
جدول (‏2-4) پیامدهای اجتماعی- فرهنگی گردشگری بر روی سکونتگاه‌های روستایی22
جدول (‏2-5) پیامدهای منفی توسعه گردشگری برای محیط22
جدول (‏2-6) مثال‌هایی از معیارهای متفاوت ملی برای تعریف مناطق روستایی26
جدول (‏2-7) گستره فعالیت‌های تفریحی در توریسم روستایی27
جدول (‏2-8) ملاحظات توریسم روستایی27
جدول (‏3-1) جمعیت ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان نیر در سال 138553
جدول (‏3-2) سهم اشتغال در بخش‌های مختلف اقتصادی به تفکیک نقاط شهری و روستایی در سال 1387‏57
جدول (‏3-3) تقسیم بندی جاذبه‌های گردشگری شهرستان نیر63
جدول (‏3-4) وضعیت مراکز مهم گردشگری و جاذبه‌های تاریخی شهرستان نیر ‏70
جدول (‏4-1) مؤلفه توانهای طبیعی و سؤالهای مورد نظر آن77
جدول (‏4-2) مؤلفه وضعیت مدیریت عوامل مؤثر در گردشگری و سؤالهای مورد نظر آن78
جدول (‏4-3) مؤلفه توانهای فرهنگی و سؤالهای مورد نظر آن78
جدول (‏4-4) مؤلفه وضعیت زیرساخت شهرستان نیر و سؤالهای مورد نظر آن78
جدول (‏4-5) مؤلفه عوامل کلی در توسعه گردشگری روستایی شهرستان نیر و سؤالهای مورد نظر آن79
جدول (‏4-6) گروههای مورد مطالعه برای سنجش استعداد گردشگری شهرستان نیر برای توسعه گردشگری روستایی79
جدول (‏4-7) آزمون آلفای کرونباخ برای گویه های نظرات مسئولین نسبت به مؤلفههای استعداد گردشگری روستایی81
جدول (‏4-8) آزمون آلفای کرونباخ برای گویه های نظرات مردم نسبت به مؤلفههای استعداد گردشگری روستایی82
جدول (‏4-9) آزمون آلفای کرونباخ برای گویه های نظرات گردشگران نسبت به مؤلفههای استعداد گردشگری روستایی82
جدول (‏4-10) آزمون T تک نمونه‌ای در بررسی مؤلفههای پژوهش از دیدگاه مسئولان83
جدول (‏4-11) آزمون T تک نمونه‌ای در بررسی آیتم‌های پژوهش از دیدگاه مردم84
جدول (‏4-12) آزمون T تک نمونه‌ای در بررسی مؤلفههای پژوهش از دیدگاه گردشگران84
جدول (‏4-13) میزان T به دست آمده برای اندازه گیری گروههای مورد مطالعه در خصوص جاذبههای گردشگری85
‏جدول (‏4-14) ماتریس نقاط قوت و ضعف توسعه گردشگری روستایی شهرستان نیر86
جدول (‏4-15) ماتریس عوامل تأثیرگذار بیرونی موثر بر توسعه گردشگری روستایی88
جدول (‏5-1) نتیجه آزمون اسپیرمن برای سنجش رابطه بین عملکرد استعداد گردشگری و توسعه گردشگری روستایی97
جدول (‏5-2) نتیجه آزمون اسپیرمن از دیدگاه مردم در بیان ارتباط استعداد گردشگری و توسعه گردشگری روستایی98
جدول (‏5-3) نتیجه آزمون اسپیرمن برای استعداد گردشگری و توسعه گردشگری روستایی از دید مسئولان98
جدول (‏5-4) نتیجه آزمون اسپیرمن برای استعداد گردشگری و توسعه گردشگری روستایی از دید گردشگران99
فهرست اشکال
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………. صفحه
شکل (‏2-1) مدل مفهومی از گردشگری عشایری14
شکل (‏2-2( جایگاه اکوتوریسم در فرآیند توسعه پایدار گردشگری18
شکل (‏2-3) سلسله مراتب آگری توریسم (گردشگری کشاورزی)‏(منبع: 1999 clark)25
شکل (‏3-1) موقعیت شهرستان نیر روی نقشه ایران و استان اردبیل (مأخذ: نگارنده، 1392)52
شکل (‏3-2) تقسیمبندی جاذبهها59
شکل (‏4-1) فضای گردشگری بولاخلار در نزدیکی شهر نیر90
شکل (‏4-2) پل تاریخی شهر نیر از دیگر جاذبههای گردشگری این شهرستان90
شکل (‏4-3) جاذبههای تاریخی و طبیعی روستای نمونه گردشگری شهرستان نیر (کورعباسلو و قلعه بوینی یوغن)91
شکل (‏4-4) غارهای موجود در سطح شهرستان نیر91
شکل (‏4-5) خروج آب فواره‌های معدنی از دل کوه92
شکل (‏4-6) وجود رودخانههای خروشان و پرآب با طبیعت بکر آن92
فهرست نمودار
عنوان…………………………………………………………………………………………………………………….صفحه
نمودار (‏1-1) نمودار فرایند پژوهش حاضر8
نمودار (‏4-1) نمودار گروههای مورد مطالعه شده75
نمودار (‏4-2) نمودار گروههای سنی افراد مورد مطالعه شده76
نمودار (‏4-3) گروههای جنسی نمونه مورد مطالعه شده76
نمودار (‏4-4) وضعیت تحصیلات گروههای مورد مطالعه شده77
چکیده
طی سالهای اخیر گردشگری روستایی به عنوان یکی از ابعاد توسعه روستایی در تمام دنیا مورد توجه جدی قرار گرفته است. در این نوع گردشگری هدف شناسایی استعدادهای مختلف طبیعی و انسانی محدودهی روستاها و توسعه عواملی که باعث ورود و استفاده گردشگران از آن میشود، است. شهرستان نیر یکی از شهرستان‌های استان اردبیل به جهت داشتن توانهای بالقوه گردشگری روستایی، میتواند یکی از جنبههای ارتقاء کیفیت توسعه روستاهای محدودهی این شهرستان مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. به همین دلیل در این پژوهش سعی شده است تا با استفاده از منابع و مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و ارزیابی نظرات گروههای درگیر در امر گردشگری، به شناخت پتانسیل‌ها و محدودیت‌های گردشگری نواحی روستایی پرداخته شود. برای این منظور محدوده مورد مطالعه با جامعهی آماری مشخص انتخاب گردیده و با روش توصیفی- تحلیلی و کاربردی، وضع موجود محدوده شهرستان نیر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. بعد از جمعآوری دادهها و اطلاعات با روش تحلیل SWOT به بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها از دیدگاه سه گروه مسؤلان، مردم محلی و گردشگران پرداخته شده و توصیفی از وضعیت عوامل گردشگری شهرستان نیر به دست آمد. برای تعیین وجود ارتباط بین نظرات سه گروه مطالعه شده توسعه گردشگری روستایی از آزمون اسپیرمن و تعمیم نتایج به دست آمده به کل جامعه آماری از آزمون T-Test استفاده گردید. نتایج به دست آمده حاکی از وجود توانهای طبیعی و انسانی بالقوه محدودهی روستاهای شهرستان نیر بوده و همچنین محدودیتها و تنگناهایی به منظور تبدیل این استعدادها به مرحله بالفعل و تسریع روند توسعه گردشگری روستایی وجود دارد. نتایج آزمون اسپیرمن نشان داد که بین نظرات سه گروه مسؤلین، مردم محلی و گردشگران در توسعه گردشگری روستایی ارتباط معناداری وجود دارد و این ارتباط با آزمون T-Test قابل تعمیم به کل جامعه آماری را امکان پذیر کرد. بنابراین استدلال میشود که شهرستان نیر از استعداد بالایی برای توسعه گردشگری روستایی برخوردار است.
کلمات کلیدی: گردشگری روستایی، جاذبههای گردشگری، روش تحلیل SWOT، شهرستان نیر

مقدمه
بخش مرکزی شهرستان نیر به دلیل ویژگی‌های زمین ساختی، یکی از کانون‌های مهم آب معدنی و آبگرم کشور است و در گوشه و کنار این منطقه آب‌های گرم معدنی متعددی را در خود جای داده است. از طرف دیگر، جاذبه‌های مصنوع همچون دریاچه پشت سد یامچی به غنای پتانسیل‌های گردشگری و تفرجی این شهرستان افزوده است. این منابع هر چند آن طور که شایسته است مورد برنامه‌ریزی و بهره‌برداری قرار نمی‌گیرند و از فقر امکانات و تسهیلات خدماتی و رفاهی در محروم هستند، با این حال منابعی همچون آب‌های گرم معدنی منطقه سال‌های سال است که مورد استفاده اهالی روستاهای پیرامون و در چند سال اخیر گردشگران عبوری قرار می‌گیرد. در کنار کانون‌های آبگرم و معدنی و منابع گردشگری تاریخی و فرهنگی، بخش مرکزی شهرستان نیر دارای پتانسیل‌های ویژه تفرجی نیز هست که برخی از آن‌ها در صورت بالفعل شدن توانمندی‌های تفرجی خود، می‌توانند به فضای مطلوبی برای گذران اوقات فراغت شهروندان و تفرج گردشگران تبدیل شوند. در کل می‌توان گفت که از مناطق نمونه گردشگری مورد مطالعه در محدوده بخش مرکزی شهرستان نیر، منطقه نمونه گلستان کارکرد گردشگری تاریخی، منطقه یامچی کارکرد اکوتوریستی و تفرجگاهی دارند. این مناطق نمونه با فواصل نسبتاً کوتاه از همدیگر در محدوده‌ی اداری- سیاسی شهرستان نیر واقع‌شده‌اند. با وجود مشکلات فراوان در راه توسعه روستایی و کمبود پتانسیل‌های لازم در جهت توسعه بخش کشاورزی، صنعت گردشگری می‌تواند نقش موثری در رونق بخشیدن به اقتصاد روستا و گام موثری در جهت توسعه روستایی باشد درحالی‌که با توجه به توان‌ها و پتانسیل‌های منطقه مورد نظر هنوز هیچ برنامه‌ای جهت توسعه گردشگری روستایی تدوین نشده است. از این رو با توجه به رشد فزاینده جمعیت شهرها و افزایش مشکلات شهری و نیز عدم موفقیت برنامه‌ریزی‌های مختلف در جهت توسعه مناطق روستایی، ضروری است راهکارهای جدیدی در این زمینه ارائه گردد تا از امکانات و توانایی‌های بالقوه و بالفعل این مناطق در جهت رفع بخشی از مشکلات روستاها به طرز معقولانه‌ای استفاده شود. در این راستا توسعه صنعت گردشگری در نواحی روستایی به عنوان یک استراتژی جدید توسط جوامع محلی، عوامل سیاسی و برنامه‌ریزان که به عنوان عوامل مهم اصلاح مناطق روستایی به شمار می‌آیند، می‌تواند نقش عمده‌ای در توسعه این نواحی داشته باشد.
فصل اول:
کلیات تحقیق
1- فصل اول: کلیات تحقیق
بخش اول از هر پژوهش به ارائه کلیاتی از آن پرداخته میشود. بنابراین نخست مروری به بیان مسئله تحقیق و سؤالات آن و همچنین روششناسی پژوهش پرداخته میشود. سؤالات تحقیق مجموعه پرسش‌هایی است که محقق در تحقیق خود در صدد پاسخگویی به آن‌هاست و در ادامه فرضیات تحقیق آورده شده است و پس از آن به بیان ضرورت و اهمیت تحقیق و انگیزه تحقیق و اهداف تحقیق پرداخته میشود. اهداف پژوهش در جهت پاسخگویی به سؤالات و فرضیات تعیین شده تعریف میشود. پس از آن به ادبیات پژوهش و نتایج و یافتههای حاصل از آنها به منظور استفاده در جهت روشن سازی ابعاد مختلف پژوهش پرداخته میشود. روششناسی پژوهش از دیگر موضوعاتی است که در این فصل به آن پرداخته میشود و نوع تحقیق با ابزار گردآوری دادهها و اطلاعات و همچنین چگونگی تجزیه و تحلیل این دادهها معرفی و تدوین میشود. در نهایت فرایند تحقیق به صورت نمودار (دیاگرام) معرفی شده و مسائل و مشکلات پیش روی آن معرفی میشود.
1-1- بیان مسئله
سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان به صنعت گردشگری با رویکرد صنعتی که ثبات اقتصادی و جمعیتی برای جوامع روستایی به دنبال دارد، می‌نگرند و بسیاری نیز می‌پندارند که توسعه گردشگری راه حل بسیاری از مشکلات است که مناطق روستایی گرفتار آن‌ها می‌باشند. پس گردشگری را عنصر لازم برای حرکت به سوی اصلاح مناطق روستایی می‌دانند به هر حال آنچه مسلم بوده، این است که از نظر موافقان و مخالفان توسعه، گردشگری روستایی به طور فزاینده‌ای عامل افزایش‌دهنده توان اقتصادی، بالابرنده قابلیت زیست در نواحی دورافتاده، محرک تجدید حیات سکونتگاه‌ها و نیز بهبود دهنده شرایط زندگی جوامع روستایی به حساب می‌آید. این موضوع در بسیاری از کشورها با سیاست‌های کشاورزی در ارتباط است و غالباً وسیله‌ای در جهت حمایت از محیط زیست و فرهنگ روستایی است، بنابراین می‌تواند نقش اساسی در توسعه و حفظ روستا داشته باشد. گردشگری روستایی با قدمتی بیش از یک قرن، امروزه یکی از مردمی‌ترین اشکال گردشگری محسوب می‌شود که با ارائه جذابیت و ایجاد تمایل در استفاده از فضا و ویژگی‌های محیط روستایی برای گردشگران و همچنین کارکردی جهت بهبود و ارتقاء شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و زیست‌محیطی منطقه میزبان مورد توجه بسیاری واقع شده است.
شهرستان نیر به دلیل وجود استعدادهای زیاد در گردشگری روستایی، برنامه ریزی برای توسعه این صنعت میتواند به عنوان ابزاری در جهت تسریع روند توسعه و کاهش نابرابریهای حاصل از آن در این شهرستان مطرح شود. یکی از نمودهایی که میتواند ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان روستاهای شهرستان نیر را به همراه داشته باشد، توسعه عوامل دخیل در گردشگری روستایی این شهرستان است. شهرستان نیر از جمله شهرستانهای استان اردبیل است که در فصل تابستان پذیرای گردشگران زیادی میباشد. مناطق روستایی این شهرستان از جمله نواحی روستایی است که از نظر طبیعی و تاریخی- فرهنگی همچون آب درمانی‌ها، غارها، تپهها و قلعههای باستانی و… دارای توانمندی‌ها و پتانسیل‌های بالقوه زیادی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی است.
1-2- سؤالهای پژوهش
این پژوهش با توجه به مطالب مطرح در بیان مسئله، درصدد پاسخ گویی به سؤالات اساسی زیر است:
سؤال اول: آیا ارتباطی بین توسعه گردشگری شهرستان نیر و افزایش جذب گردشگر وجود دارد؟
سؤال دوم: آیا استعدادهای گردشگری شهرستان نیر از دیدگاه مسئولان، میتواند منجر به توسعه گردشگری روستایی باشد؟
سؤال سوم: آیا ارتباطی بین نظرات ساکنان روستاهای شهرستان نیر و شناخت توان‌های گردشگری این محدوده وجود دارد؟
سؤال چهارم: آیا رضایت گردشگران شهرستان نیر در توسعه گردشگری آن مؤثر است؟
1-3- فرضیههای تحقیق
متناظر با سؤالات مطرح شده فرضیه های تحقیق به شرح زیر است:
فرضیه اول: بین وجود جاذبههای طبیعی، زیر ساختی، مدیریتی و فرهنگی در بخش مرکزی شهرستان نیر و توسعه گردشگری روستایی رابطه معنیداری وجود دارد.
فرضیه دوم: بین وجود جاذبه های طبیعی، زیر ساختی، مدیریتی و فرهنگی در بخش مرکزی شهرستان نیر و توسعه گردشگری روستایی از دیدگاه مسئولان رابطه معنی داری وجود دارد.
فرضیه سوم: بین وجود جاذبه های طبیعی، زیر ساختی، مدیریتی و فرهنگی در بخش مرکزی شهرستان نیر و توسعه گردشگری روستایی از دیدگاه مردم محلی رابطه معنی داری وجود دارد.
فرضیه چهارم: بین رضایت گردشگران وارد شده به بخش مرکزی شهرستان نیر و توسعه گردشگری روستایی از دیدگاه گردشگران رابطه معنی داری وجود دارد.
1-4- ضرورت و اهمیت تحقیق
گردشگری روستایی جزئی از صنعت گردشگری است که می‌تواند نقش عظیمی در توسعه و عمران نواحی روستایی ایفا نماید. بنابراین ضروری مینماید با شناسایی و بررسی حساب شده تواناییها و پتانسیل‌های گردشگری در نواحی روستایی منطقه مورد مطالعه و ارائه راهکارهایی مناسب جهت توسعه این صنعت عظیم، گامی موثر در راه توسعه روستایی و کمک به رشد و ترقی اقتصاد روستا برداشته شود. بخش مرکزی شهرستان نیر به دلیل ویژگی‌های زمین ساختی، یکی از کانونهای مهم آب معدنی و آبگرم کشور است و در گوشه و کنار این منطقه آب‌های گرم معدنی متعددی را در خود جای داده است. از طرف دیگر، جاذبه های مصنوع همچون دریاچه پشت سد یامچی به غنای پتانسیل‌های توریستی و تفرجی این شهرستان افزوده است. این منابع هر چند آن طور که شایسته است مورد برنامه ریزی و بهره برداری قرار نمی‌گیرند و از فقر امکانات و تسهیلات خدماتی و رفاهی در عذاب هستند، با این حال منابعی همچون آب‌های گرم معدنی منطقه، سال‌ها است که مورد استفاده اهالی روستاهای پیرامون و در چند سال اخیر گردشگران عبوری قرار می‌گیرند. در کنار کانون‌های آبگرم و معدنی و منابع گردشگری تاریخی و فرهنگی، بخش مرکزی شهرستان نیر دارای پتانسیل‌های ویژه تفرجی است که برخی از آن‌ها در صورت بالفعل شدن توانمندی‌های تفرجی خود، می‌توانند به فضای مطلوبی برای گذران اوقات فراغت شهروندان و تفرج گردشگران تبدیل شوند. بنابراین ضرورت آن وجود دارد که از مناطق نمونه گردشگری محدوده بخش مرکزی شهرستان نیر مطالعه و بررسی به عمل آید.
با وجود مشکلات فراوان در راه توسعه روستایی شهرستان و کمبود پتانسیل‌های لازم در جهت توسعه بخش کشاورزی، صنعت گردشگری می‌تواند نقش موثری در رونق بخشیدن به اقتصاد روستا و گام موثری در جهت توسعه روستایی منطقه مورد مطالعه باشد. در حالی که با توجه به توان‌ها و پتانسیل‌های منطقه مورد نظر هنوز هیچ برنامه ای جهت توسعه گردشگری روستایی تدوین نشده است. از این رو با توجه به رشد فزاینده جمعیت شهرها و افزایش مشکلات شهری و نیز عدم برنامه ریزی و همچنین عدم موفقیت برنامه های مختلف اجرا شده در جهت توسعه مناطق روستایی، ضروری است راهکارهای جدیدی در این زمینه ارائه گردد تا از امکانات و توانایی‌های بالقوه و بالفعل این مناطق در جهت رفع بخشی از مشکلات شهری و نیز توسعه و تحول نواحی روستایی به طرز معقولانه ای استفاده شود. در این راستا توسعه صنعت گردشگری در نواحی روستایی مورد مطالعه به عنوان یک استراتژی جدید توسط جوامع محلی، عوامل سیاسی و برنامه‌ریزان که به عنوان عوامل مهم اصلاح مناطق روستایی به شمار می‌آیند، می‌تواند نقش عمده ای در توسعه این نواحی داشته باشد.
1-5- اهداف تحقیق
هدف از انجام این تحقیق بررسی راهکارهای توسعه گردشگری روستایی و جذب گردشگر در بخش مرکزی شهرستان نیر به شرح زیر می‌باشد:
– شناسایی توانمندی‌های گردشگری روستایی در منطقه مورد مطالعه
– ارائه راهکار برای توسعه گردشگری روستایی و جذب گردشگر
– ایجاد اشتغال برای مردم محلی از طریق توسعه گردشگری روستایی
– افزایش سطح آگاهی مردم محلی در برخورد با گردشگران روستایی
1-6- محدوده مورد مطالعه
این تحقیق از نظر بازه زمانی از ابتدای بهمن ماه 1391 تا اواخر دی ماه 1392 انجام شده است و از نظر محدوده مکانی در بخش مرکزی شهرستان نیر که شامل دو دهستان رضا قلی قشلاق و دورسون خواجه می‌باشد، انجام شده است.
1-7- موانع و محدودیت
انجام این گونه مطالعات و تحقیقات به ویژه در سطح روستا با محدودیت‌های خاصی مواجه است از مهم‌ترین محدودیت‌های این تحقیق می‌توان به مورد زیر اشاره کرد:
– عدم وجود یا کمبود آمار و اطلاعات دقیق در مورد تعداد گردشگران بازدید کننده از منطقه
– محدودیت زمانی انجام این تحقیق و دسترسی به تعداد محدودی از گردشگران در فصل رکود گردشگری
1-8- بهرهوران تحقیق
با توجه به کاربردی بودن این تحقیق در جهت ارائه راهکار برای توسعه گردشگری روستایی و جذب گردشگر می‌توان مورد استفاده سازمان‌های میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل و شهرستان نیر و در راستای برنامه ریزی مناسب و بهینه به منظور توسعه گردشگری مناسب با توانمندی‌های منطقه و جذب گردشگر متناسب با ظرفیت منطقه صورت بگیرد.
1-9- روش تحقیق
با توجه به موضوع، اهداف و فرضیه های این پژوهش، این تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی است. به این ترتیب در راستای سؤالات و فرضیه های تحقیق، ابتدا با هدف توصیف عینی، واقعی یعنی شرایطی که در منطقه است پرداخته شده است و در مرحله بعد از روش تحلیلی استفاده گردیده است. در عین حال این تحقیق به لحاظ هدف جزو تحقیقات کاربردی است که یافته های آن می‌تواند در جهت توسعه گردشگری روستایی منطقه مورد مطالعه قابل استفاده باشد. برای تنظیم چارچوب نظری این پژوهش از نظریات، مفاهیم مرتبط و مقالات مرتبط در رابطه با موضوع پژوهش استفاده شده است.
روش گردآوری اطلاعات، با توجه به ماهیت مطالعه تحقیق به دو صورت کتابخانه ای و میدانی بوده و با توجه به ضرورت در هر یک از مراحل تحقیق، یکی از این دو روش و یا هر دو، مورد استفاده قرارگرفته است. در این پژوهش برای دستیابی به اهداف مورد نظر پژوهش و جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از پرسش نامه استفاده گردیده است. پایایی پرسش نامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ مورد کنترل و ارزیابی قرار گرفته است. داده‌های بدست آمده در این تحقیق با استفاده از نرم افزار spss مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و برای آزمون فرضیات از تکنیکهای آماری T-Test و اسپیرمن استفاده شده است.
جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش شامل مردم محلی روستاهای بخش مرکزی شهرستان نیر، گردشگران و مسئولان می‌باشد. با توجه به اینکه تعداد خانوارهای این بخش زیاد بوده و امکان مطالعه تمام جامعه آماری میسر نبوده، لذا از روش نمونه گیری شارل کوکران استفاده شده است. این فرمول به صورت زیر محاسبه میشود:
n= حجم نمونه
N = حجم جمعیت آماری
t یا z = در صد خطای معیار ضریب اطمینان قابل قبول
p = نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین
q=1-p نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین
d = درجه اطمینان یا دقت احتمالی مطلوب
طبق فرمول بالا حجم نمونه برابر با 374 نفر محاسبه شد ولی به دلیل حجم آماری گروههای مختلف، از مردم محلی 100 نفر، از مسئولان کل جامعه آماری 74 نفر و گردشگران 200 نفر، تصادفی انتخاب و پرسشنامه به صورت حضوری توزیع شد. مدل مورد استفاده در این تحقیق SWOT است که با شناسایی نقاط قوت و ضعف محیط داخلی و فرصت‌ها و تهدیدها به کمک ارزیابی محیط خارجی، به ارائه استراتژی‌های مناسب بر مبنای نقاط قوتی که ضعف‌هایش را حذف و یا کاهش و فرصت‌ها و تهدیدها را به حداقل برساند، پرداخته شده است.
1-10- فرایند تحقیق
پژوهش حاضر در چهار مرحله به صورت زیر انجام میشود:
مرحله اول: این مرحله به کلیات تحقیق شامل شرح مسئله، ضرورت و اهداف پرداختن به موضوع تحقیق، فرضیات و سؤالات تحقیق و در نتیجه روششناسی و پیشینه پرداخته میشود.
مرحله دوم: آن مبانی نظری تحقیق است که شامل بیان دیدگاه های دانشمندان مختلف در خصوص مباحث مرتبط با گردشگری روستایی و شامل تعاریف و مفاهیم مرتبط با گردشگری و گردشگری روستایی و انواع گردشگری و انواع گردشگری روستایی و اثرات و پی آمدهای گردشگری روستایی است.
مرحله سوم: در این مرحله به روششناسی تحقیق و معرفی محدوده مورد مطالعه و ویژگیهای جغرافیایی آن از جمله ویژگیهای طبیعی و انسانی و همچنین توصیفی از وضع موجود توان‌های گردشگری روستایی آن پرداخته میشود.
مرحله چهارم: در این مرحله به یافتههای تحقیق و چگونگی ارزیابی دادهها و اطلاعات بدست آمده و همچنین آزمون فرضیات و بحث و نتیجهگیری پرداخته میشود (شکل 1-1).
نمودار (‏1-1) نمودار فرایند پژوهش حاضر
مراحل فوق مشتمل بر مرور ادبیات تحقیق و تدوین چهارچوب نظری، لیست شاخصهای مربوطه، جمع آوری دادهها و اطلاعات، مقایسه تطبیقی وضعیت همکاری شهروندان و نحوه توجه مدیریت شهری به مسئله رویکرد اجتماع محور میباشد. اصلی‌ترین مراکز اطلاعاتی این تحقیق شامل: نهادهای علمی و تحقیقاتی، شهرداریها، سالنامههای آماری و سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن، اطلاعات رسمی ادارات و سازمان‌های مربوطه، شبکه جهانی اینترنت و منابع معتبر آماری ملی و بینالمللی است.
1-11- مسائل، مشکلات و محدودیت‌های تحقیق
در طی مراحل تحقیق همواره یکسری مشکلات، محدودیتها و تنگناها بر سر راه قرار داشتند که اهم آن‌ها به شرح زیر میباشند:
– نبود آمار و ارقام در زمینههای مختلف مربوط به موضوع؛
– ناقص بودن برخی از آمارها و ارقام و بعضاً عدم هم‌خوانی آمار یک موضوع واحد در سازمانها و ادارات مختلف؛
– همکاری ضعیف یا بعضاً عدم همکاری بعضی از مسئولان در تعدادی از ارگانها.

فصل دوم:
پیشینه و مبانی نظری تحقیق
2- فصل دوم: پیشینه و مبانی نظری تحقیق
در فصل دوم پایان نامه، محقق به بررسی و مرور ادبیات تحقیق می‌پردازد، هر تحقیق و مطالعه ای گذشته ای دارد و مباحث گوناگونی در آن حوزه ارائه گردیده است. بخشی از این مباحث به صورت تئوریک و نظری‌اند و برخی دیگر مطالعات تجربی هستند که در آن حوزه انجام گرفته‌اند. محقق به هنگام بررسی دیدگاه‌ها و نظریه‌ها، باید تلاش کند تا از میان کتاب‌ها، گزارش‌های تحقیقاتی، مقاله‌ها و مطالعه‌هایی که در گذشته در خصوص موضوع مورد نظر انجام گرفته، به جمع آوری دیدگاه‌ها و نظریه های مطرح در آن حوزه پرداخته و آن‌ها را به دقت مورد مطالعه قرار دهد. هنر محقق در این است که به جای بررسی و مطالعه پراکنده این دیدگاه‌ها، به دسته بندی و طبقه بندی آن‌ها بپردازد. در هنگام بررسی مطالعات تجربی انجام شده پیرامون موضوع تحقیق، محقق مجدداً به مطالعه و بررسی مقالات، گزارش‌ها، پایان نامه‌ها و تحقیقاتی که به صورت تجربی در حوزه موضوع مورد مطالعه انجام گرفته است، پرداخته و اطلاعات مورد نیاز را جمع آوری می‌نماید. تحقیقات پیشین در زمینه موضوع مورد نیاز می‌تواند منبع با ارزشی در هدایت تحقیق و تهیه پرسش نامه باشد. در این فصل از پایان نامه به بررسی دیدگاه دانشمندان مختلف در خصوص مباحث مرتبط با توریسم (گردشگری) روستایی پرداخته شده است. این مباحث شامل: تعاریف و مفاهیم مرتبط با گردشگری روستایی، انواع گردشگری روستایی، پیشینه تاریخی گردشگری روستایی، کاربرد گردشگری روستایی در برخی کشورها، اثرات و پی آمدهای گردشگری در نواحی روستایی می‌باشند و در انتهای این فصل به بررسی مطالعات تجربی انجام شده پیرامون موضوع تحقیق پرداخته شده است.
2-1- گردشگری روستایی

در حال حاضر انسان متمدن امروزی که از فشارهای گوناگون شهرنشینی صنعتی و ماشینی شدن زندگی رنج میبرد، تمایل فزاینده‌ای برای روی آوردن به آرامش طبیعی و ظرافت‌های فرهنگی جوامع روستایی دارد. گسترش خطوط حمل‌ونقل دریایی، زمینی و هوایی بین مناطق مختلف روستایی و شهری جهان و هم چنین شکل‌گیری و گسترش سازمان‌های ارائه‌دهنده خدمات به گردشگران از عوامل عمده برای رونق گرفتن گردشگری روستایی به شمار می‌آید. خوشبختانه مناطق روستایی ایران از تنوع وسیع فرهنگی، آداب و رسوم و منابع طبیعی برخوردارند که آن‌ها را به منابع بسیار جذاب برای گردشگران تبدیل کرده است. از لحاظ مفهومی به نظر ساده می‌آید که گردشگری روستایی را به عنوان گردشگری که مناطق روستایی را در بر می‌گیرد تعریف کنیم. ولی این تعریف نمی‌تواند شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌ها و اشکال متنوع مدیریتی و نهادهای توسعه‌یافته تر کشورهای مختلفی شود که در ارتباط با صنعت گردشگری فعالیت می‌کنند. در این قسمت به بیان تعاریف متعددی از گردشگران روستایی و پس از آن به بیان مفاهیم مرتبط با انواع گردشگری روستایی و اثرات مثبت و منفی توسعه گردشگری روستایی پرداخته می‌شود.
2-2- تعریف گردشگری روستایی
با توجه به اینکه گردشگری روستایی می‌تواند در برگیرنده گستره وسیعی از گونه‌های مختلف گردشگری باشد، می‌توان تعاریف متعددی از گردشگری روستایی ارائه داد. “گردشگری روستایی عبارت از فعالیت‌ها و گونه‌های مختلف گردشگری در محیط‌های مختلف روستایی و پیرامون آن‌ها که دربردارنده آثار (مثبت- منفی) برای محیط زیست روستا (انسانی- طبیعی) است. بدیهی است این‌چنین برداشتی از گردشگری روستایی می‌تواند زمینه‌های مختلف فعالیت‌های گردشگری چون: سکونتگاه‌ها، رویدادها، جشنواره‌ها، ورزش‌ها و تفریحات گوناگون را در بر گیرد که در محیط روستا شکل می‌گیرند. در این بین شرایطی طبیعی، مورفولوژیکی و اقلیمی همراه با ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محیط روستا اشکال گوناگون و متنوعی از روستاها را به وجود می‌آورند که هر کدام به لحاظ فیزیکی، تیپ معماری، نوع مسکن، الگوی سکونت، نوع معیشت، آداب و رسوم و سنت‌ها از یکدیگر متمایز می‌شوند. این وجه تمایز و وجوه مختلف روستاها خود خالق جاذبه‌هایی است که گردشگران روستایی را به بازدید از این مناطق علاقمند و آن‌ها را هراز گاهی به مسافرت به این مناطق وامی‌دارد.
به طور کلی گردشگری روستایی را می‌توان از دو دیدگاه مختلف مورد توجه قرار داد. از یک سو محیط‌های روستایی و پیرامون آن‌ها این فرصت را مهیا می‌کنند تا گردشگران فارغ از هیاهوی شهری و سیطره تکنولوژی در بطن سنتی روستا زمانی را به فراغت بگذرانند و از دیگر سو، در کنار آن اقتصاد روستایی وابسته به زمین می‌تواند راه‌های تنفس دیگری را تجربه کند. اصطلاح جهانگردی روستایی اغلب به جای مقوله های دیگری مانند جهانگردی بوم زیست1، جهانگردی سبز 2 یا جهانگردی طبیعت بکار می‌رود (1991: Whelan) در بعضی موارد، این به معنی آن است که جهانگردی روستایی با فعالیت‌ها یا محل‌های مشخص برابر انگاشته می‌شود در حالی که در دیگر موارد جهانگردی روستایی اغلب به عنوان رویکردی عام و جامع‌تر برای توسعه و ترویج جهانگردی تلقی می‌شود. برای مثال در قبرس سازمان جهانگردی قبرس (CTO) برای حمایت از توسعه اجتماعی و اقتصادی مناطق دور از دریا که از گسترش سریع جهانگردی سنتی ساحلی سودی نبرده‌اند فعالانه به ترویج جهانگردی کشاورزی پرداخته است.
گردشگری روستایی شامل هر نوع فعالیت تفریحی و گذران اوقات فراغت است. با دریافت خدماتی از قبیل غذا، محل اقامت و محصولات محلی از ساکنان محلی در مکانی که از نظر قوانین و مقررات جاری کشور یا از نظر ماهیت اقتصادی و فرهنگی روستا محسوب می‌شود (افتخاری و قادری، 27:1381). نکته حائز اهمیت آنکه گردشگری روستایی صرفاً به گردشگری کشاورزی، گردشگری سبز و جهانگردی بومی زیستی و… محدود نمی‌شود زیرا مناطق روستایی بعضاً واجد ارزش‌های فراوان تاریخی و فرهنگی و… نیز هستند بنابراین گردشگری‌های دیگر نیز می‌تواند فضای مناطق روستایی را در بر گیرد مثل گردشگری فرهنگی، گردشگری تاریخی، گردشگری مذهبی و … یکی از انواع گردشگری که ارتباطات تنگاتنگی با گردشگری روستایی دارد گردشگری عشایری است که به طور خلاصه در مورد آن توضیح داده می‌شود.
2-2-1- گردشگری عشایری (یک الگوی فضایی)
یکی از انواع گردشگری که در ارتباط تنگاتنگ محیطی، اجتماعی و فرهنگی و حتی اقتصادی با روستا و پیرامون آن است و به نوعی مکمل گردشگری روستایی محسوب می‌شود، گردشگری عشایری است. در عصر پسامدرنیسم، گردشگران ماجراجو و جستجوگر و برخوردار از حس دلتنگی تاریخی و باستانی، رو به گروه‌های ایلی و عشایری آورده‌اند و بدین ترتیب یکی دیگر از گونه های گردشگری عصر مدرنیسم شکل گرفته است. تجزیه و تحلیل گردشگری پیرامون هر فضای جغرافیایی در روندی از تطبیق پذیری جاذبه‌ها، سکونتگاه‌ها و تسهیلات مورد نیاز، انجام می‌گیرد. در این نگرش، فضای جغرافیایی وابسته به جریانی دو سویه است: در یک سو شناخت گردشگری و تقاضاهای موجود در بازار و در سوی دیگر درک و سنجشی ژرفانگر پیرامون فضای مربوط قرار دارد. از این رو بررسی قابلیت‌های گردشگری در مناطق عشایری وابسته به تجزیه و تحلیل یک الگوی فضایی گردشگری است. بر این مبنا می‌توان گردشگری را در مناطق عشایری در دو بعد به هم پیوسته از پهنه فرهنگی و چشم انداز فرهنگی تجزیه و تحلیل کرد. گردشگری و فضامندی آن (باز تولید فضای عملکردی گردشگری) در روندی از انگیزه های فرهنگی، تقاضا برای چشم اندازهای فرهنگی متفاوت را پیرامون شیوه زندگی کوچ نشینی شکل می‌دهد. این گونه شناسی فضایی در پی درک اصالت میراث انسانی در زندگی کوچ نشینی است. اصالت موجود در این میان وابسته به یک فضای معنوی به یادگار مانده از گذشته باستانی زندگی انسان است. بر این مبنا گردشگری عشایری جستجوی نهایی یکپارچه و وحدتی ساختاری در زندگی روزمره انسان است (پاپلی یزدی، سقایی، 35:1382). در شکل (2-3) مدلی از گردشگری عشایری آمده است.
شکل (‏2-1) مدل مفهومی از گردشگری عشایری
2-3- قلمرو گردشگری روستایی
تعریف سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه2 از نواحی روستایی، مشخص کردن قلمرو جهانگردی روستایی را تا حدی دشوار می‌نماید. بر اساس تعریف این سازمان، نواحی روستایی شامل مردم، زمین و دیگر منابع موجود در حومه شهر و مسکن‌های کوچکی می‌شود که در خارج از دایره تأثیر اقتصادی بلافصل مراکز شهری قرار دارند (رحیمی، 230:1381). بر اساس این تعریف، فعالیت‌های تفریحی جهانگردان در مناطق حومه شهر مترادف با جهانگردی روستایی نیست. به عبارت دیگر بعضی از فعالیت‌های جهانگردی مانند ایجاد پارک‌ها یا شهرهای بازی با جهانگردی روستایی رابطه اندکی دارند یا این که با محیط روستایی تفاوتی آشکار دارند (1994 lane:1994 clarket). در جدول (2-3) فعالیت‌هایی که در حومه شهرها انجام می‌گیرد بدان ها اشاره شده است.
جدول (‏2-1(گستره فعالیت‌های تفریحی جهانگردی در حومه شهر
ردیفنوع گردشگریفعالیت گردشگری1سیاحت- گردش در بیرون از شهر (کشتزارها، مزارع، پارک‌های طبیعی)
– اسب سواری

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

– دوچرخه سواری
– سفر با کاروان‌های کولی‌ها و گاری‌ها
– سفر با اتومبیل (در جاده، وسایل عمومی، اتومبیل رانی)
– الاغ سواری
– اسکی روی چمن2ورزش‌های آبی- ماهیگیری
– شنا
– سفر روی رودخانه (خانه قایقی، قایق، کرجی)3ورزش‌های هوایی- چتر
-کایت
– بالون4ورزش‌های روی زمین خشک- تنیس
– گلف5فعالیت‌های روز زمین خشک- کوهنوردی
– صخره نوردی6فعالیت‌های اکتشافی- کارهای صنعتی محلی، کشاورزی یا صنایع دستی7فعالیت‌های فرهنگی- باستان شناسی
– گروه‌های مردمی
– کارگاه‌های هنری
– صنایع دستی
– بازسازی اماکن
– اهداف فرهنگی، خوراک شناسی و علوم دیگر8فعالیت‌های سلامتی جویانه- آموزش بدن سازی
– وسایل سلامتی
اما اگر بپذیریم که جهانگردی روستایی علاوه بر پوشش جهانگردی در حومه شهر انواع دیگری از جهانگردی از جمله جهانگردی کشاورزی، جهانگردی در مزرعه‌ها و… را نیز پوشش می‌دهد در این صورت قلمرو بسیار گسترده ای برای گردشگری روستایی تبیین می‌شود. در زمینه گونه شناسی روستایی به عنوان الگوی غالب فضایی در زمینه گردشگری در نواحی روستایی، با توجه به قابلیت‌های هر مکان یا روستا دارای گونه های متفاوتی از گردشگری می‌باشد.
2-4- انواع گردشگری روستایی
از آن جا که نواحی روستایی را دارای توانمندی بالقوه و پتانسیل‌های طبیعی برای توسعه گردشگری می‌دانند، می‌توان انواع گوناگونی از توریسم روستایی را بر شمرد که با توجه به اهداف گردشگری و بر اساس شرایط فرهنگی، اقلیمی و اقتصادی نواحی روستایی شکل می‌گیرد.
2-4-1- گردشگری طبیعی/ روستایی
این نوع توریسم روستایی، در تعامل با جاذبه های طبیعی/ اکولوژیکی شکل می‌گیرد.
2-4-2- گردشگری فرهنگی/ روستایی

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید