2-10 انواع سیل 25
2-10-1 سیل ناگهانی 25
2-10-2 سیل رودخانه ای25
2-10-3 سیل ساحلی 26
2-11 مشخصات سیل 26
2-11-1 پیش بینی سیل های رودخانه ای26
فصل سوم: مواد و روشها
3-1 مواد28
3-2 روش32
3-2-1 روش SPI33
فصل چهارم: یافته های تحقیق
4-1 موقعیت35
4-2 بررسی توپوگرافی حوضه گشت رودخان35
4-3 زمین شناسی حوضه 38
4-4 خاکهای حوضه ی گشت رودخان41
4-5 پوشش گیاهی حوضه گشت رودخان44
4-6 فیزیوگرافی حوضه آبریز گشت رودخان 49
4-6 -1 حوضه آبریز49
4-6 -2 خصوصیات ژئومتری حوضه51
4-6-2-1 مساحت حوضه آبخیز51
4-6-2-2 محیط حوضه51
4-6-2-3 شبکه رودخانه51
4-6-2-4 تراکم شبکه رودخانه حوضه گشت رودخان52
4-6-2-5 رده بندی رودخانه52
4-6-2-6 نسبت انشعاب53
4-6-2-7 طول آبراهه اصلی53
4-6-2-8 شکل حوضه54
4-6-2-8-1 ضریب فشردگی (گراویلیوس) 54
4-6-2-8-2 نسبت دایره ای 54
4-6-2-8-3 ضریب گردی (میلر) حوضه 55
4-6-2- 9 روش مستطیل معادل 55
4-6-2-10 ارتفاع حوضه56
4-6-2-11 شیب حوضه59
4-6-2-11-1 شیب ناخالص رودخانه اصلی59
4-6-2-11-2 شیب اراضی حوضه59
4-6-2-12 زمان تمرکز59
4-6-2-12-1 روش کرپیچ 60
4-6-2-12-2 روش تمرکز به روش کالیفرنیا60
4-7 ویژگیهای اقلیمی حوضه گشت رودخان61
4-7 -1 بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی 61
4-7-2 بررسی داده‏های بارش62
4-7-2- 1 عوامل موثر در ایجاد بارش62
4-7 -3 انتخاب پایه زمانی مشترک 63
4-7 -4 بازسازی داده‏های کمبود 63
4-7 -5 روشهای غیر گرافیکی روش آزمون همگنی (ران تست) 63
4-7 -6 تواتر طبیعی بارندگیهای سالانه65
4-7 -7 شاخص بارندگی یا نمایه بارندگی67
4-7 -8 انحراف معیار بارندگی حوضه 69
4-7 -9 ضریب تغییرات 69
4-7 -10 بارندگی ماهیانه 70
4-7 -10-1رژیم بارندگی71
4-7 -10-2 توزیع فصلی بارش71
4-7 -11 احتمال وقوع بارندگی در حوضه گشت رودخان72
4-7 -12 فرسایندگی باران در حوضه73
4-7 -13 برف 75
4-7 -14 دما75
4-7 -15 روند تغییرات میانگین ماهانه دما 76
4-7 -16 تغییرات روزانه و فصلی دما 78
4-7 -17 رژیم فصلی دما در حوضه 78
4-7 -18 تعداد روزهای یخبندان 79
4-7 -19 رطوبت 80
4-7 -20 تبخیر 81
4-7 -21 تبخیر و تعرق پتانسیل به روش ترنت وایت 82
4-7 -22 ساعات آفتابی و مقدار ابرناکی 85
4-7 -23 باد 86
4-7 -24 طبقه بندی اقلیمی 88
4-7 -24-1 روش دمارتن اصلاح شده 88
4-7 -24-2 روش ترنت وایت 89
4-7 -24-3 سیستم طبقه بندی آمبرژه 91
4-7 -24-4 منحنی آمبروترمیک 92
4-8 هیدرولوژی حوضه ی گشت رودخان93
4-8-1 بررسی آبدهی فصلی حوضه ی گشت رودخان93
4-8-2 تداوم جریان رودخانه ای 95
4-8-3 حجم آب جاری شده95
4-8-4 ارتفاع آب جاری شده96
4-8-5 توزیع گامبل (cumble)97
4-8-6 آب نمود یا هیدروگراف طبیعی حوضه آبریز گشت رودخان98
4-8-7 تعیین ضریب رواناب و نگهداشت سطحی100
4-8-8 برآورد میزان فرسایش خاک و تولید رسوب به روش فورنیه102
4-9 مخاطرات طبیعی حوضه گشت رودخان103
4-9-1زمین شناسی104
4-9-2 گسل 104
4 -9-3 شیب 107

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-9-4 پوشش گیاهی107
4-9-5 توپوگرافی108
4-9-6 شبکه آبها110
4-9-7 ژئو مورفولوژی111
4-9-8 فیزیوگرافی112
4-9-9 فرسایش112
4-9-9-1 فرسایش سطحی113
4-9-9-2 فرسایش شیاری114
4-9-9-3 فرسایش خندقی114
4-9-9-4 فرسایش آبراهه ای( کنار رودخانه ای )115
4-9-9-5 فرسایش توده ای 116
4-9-9-6 فرسایش سیلابی117
4-9-9-7 فرسایش مکانیکی یا فرسایش ناشی از عملیات شخم و شیار118
4-9-9-8 فرسایش یخچالی 118
4-9-9-9 بهمن برف 119
4-9-10 سیل119
4-9-11 لغزش121
4-9-12 آتش سوزی124
4-9-13 خشکسالی124
4-9-13-1 روش SPI125
فصل پنجم: نتیجه گیری و آزمون فرضیه
5 – 1 نتیجه گیری128
5-2 پاسخ به فرضیه131
5-3 پیشنهادات131
منابع و مآخذ133
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3 -1 مشخصات ایستگاههای محدود مورد مطالعه28
جدول 3-2 بارندگی سالانه حوضه گشت رودخان29
جدول 3 – 3 توزیع فصلی بارش و درصد آن به کل سال29
جدول 3 – 4 داده های درجه حرارت حوضه آبریز گشت رودخان30
جدول 3 – 5 میانگین رطوبت‏نسبی هر حوضه گشت رودخان30
جدول 3 – 6 میانگین تبخیر از طشت در ایستگاه گشت رودخان30
جدول 3 – 7 تعداد روزهای یخبندان برحسب ماههای سال در حوضه گشت رودخان30
جدول 3 – 8 آمار برف ماهیانه حوضه گشت رودخان31
جدول 3-9 تغییرات ماهیانه دبی ایستگاه نظر آلات31
جدول3-10 برآورد دبی‏حداکثر لحظه‏ای روش توزیع‏گامبل دردوره برگشت2 تا100ساله درایستگاه نظر آلات31
جدول 3-11 برآورد ارتفاع متوسط رواناب‏ماهانه حوضه گشت رودخان ایستگاه نظرآلات
به mm31
جدول 3- 12 برآوردحجم جریان‏ماهانه حوضه‏ گشت رودخان ایستگاه‏ نظر آلات31
جدول 3- 13حداقل فصلی دبی ایستگاه نظر آلات32
جدول 3- 14حداکثر فصلی دبی ایستگاه نظر آلات32
جدول 3- 15 میانگین فصلی دبی ایستگاه نظر آلات32
جدول 3-16 معیار طبقه بندی SPI33
جدول 4- 1 طبقات ارتفاعی حوضه گشت رودخان (فومن)36
جدول 4-2 خصوصیات عمومی حوضه اصلی گشت رودخان52
جدول 4-3 تعداد رتبه حوضه گشت رودخان53
جدول 4- 4 طبقات ارتفاعی حوضه گشت رودخان57
جدول 4-5 مشخصات ایستگاههای محدود مورد مطالعه62
جدول 4-6 کنترل کیفیت آمار بارندگی در ایستگاه قلعه رودخان64
جدول 4- 7 تعیین تعداددنباله‏های مجازدرروش‏آزمون توالی(ران تست) درحوضه گشت رودخان65
جدول 4- 8 بارش سالانه و میانگین متحرک 3 و 5 ساله در ایستگاه قلعه رودخان66
جدول 4- 9 بررسی تر سالی و خشکسالی در ایستگاه قلعه رودخان68
جدول 4- 10 برآورد متوسط بارندگی حوضه آبریز گشت رودخان70
جدول 4- 11 توزیع فصلی بارش و درصد آن به کل سال71
جدول 4- 12 احتمال وقوع بارندگی سالانه و دوره برگشت به روش ویبول (Weibull)72
جدول 4-13 فرسایندگی باران در ماههای مختلف سال در حوضه گشت رودخان به روش فورنیه74
جدول 4-14 آمار برف ماهیانه حوضه گشت رودخان75
جدول 4- 15 داده های درجه حرارت حوضه آبریز گشت رودخان76
جدول 4- 16 روند تغییرات ماهیانه دما، انحراف معیار و ضریب تغییرات حوضه گشت رودخان77
جدول 4- 17 رژیم فصلی و درصد فصل درجه حرارت حوضه آبریز گشت رودخان79
جدول 4 – 18 تعداد روزهای یخبندان برحسب ماههای سال در حوضه گشت رودخان80
جدول 4- 19 میانگین رطوبت‏نسبی هر حوضه گشت رودخان81
جدول 4-20 میانگین تبخیر از طشت در ایستگاه گشت رودخان81
جدول 4- 21 مقادیر تبخیر و تعرق ماهانه حوضه آبریز گشت رودخان به روش ترنت وایت83
جدول 4- 22 ابرناکی ماهیانه حوضه گشت رودخان85
جدول 4- 23 ساعات آفتابی حوضه گشت رودخان86
جدول 4- 24 درصد سرعت باد ایستگاه قلعه رودخان در جهات مختلف جغرافیایی87
جدول 4- 25 متوسط ماهیانه سرعت باد در ایستگاه قلعه رودخان87
جدول 4-26 مقادیر ضریب خشکی و نوع اقلیم به روش دمارتن اصلاح شده89
جدول 4- 27 مقدار ماهانه نمایی باران موثر در حوضه آبریز گشت رودخان90
جدول 4 – 28 میانگین فصلی دبی ایستگاه نظر آلات93
جدول 4- 29 حداکثر فصلی دبی ایستگاه نظر آلات94
جدول 4- 30 حداقل فصلی دبی ایستگاه نظر آلات94
جدول 4- 31 برآوردحجم جریان‏ماهانه حوضه‏ گشت رودخان ایستگاه‏ نظر آلات96
جدول4-32 برآورد ارتفاع متوسط رواناب‏ماهانه حوضه گشت رودخان ایستگاه نظرآلات به mm97
جدول4- 33 برآورد دبی‏حداکثر لحظه‏ای روش توزیع‏گامبل دردوره برگشت2 تا100ساله درایستگاه
نظر آلات98
جدول 4- 34 تغییرات ماهیانه دبی ایستگاه نظر آلات99
جدول 4- 35 برآورد ضریب روان آب (هرز آب) ماهانه و سالانه حوضه گشت رودخان105
جدول 4- 36 برآورد ضریب نگهداشت ماهانه و سالانه حوضه آبریز گشت رودخان102
جدول 4-37 معیار طبقه بندی SPI 125
جدول 4-38 معیار طبقه بندی SPI در حوضه گشت رودخان126
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 آلتی متریک حوضه گشت رودخان58
نمودار 4-2 هیپسو متریک حوضه گشت رودخان58
نمودار 4- 3 تغییرات سال‏به‏سال بارندگی ومیانگین‏متحرک3 و5 ساله‏حوضه گشت رودخان67
نمودار 4 – 4 پراکندگی بارش ماهانه در حوضه گشت رودخان70
نمودار 4- 5 توزیع فصلی بارش و درصد آن به کل سال در حوضه آبریز گشت رودخان72
نمودار 4- 6 منحنی فرسایندگی باران در حوضه آبریز گشت رودخان74
نمودار 4- 7 برف ماهیانه حوضه گشت رودخان75
نمودار 4- 8 رژیم حرارتی حوضه آبریز گشت رودخان76
نمودار 4- 9 ضریب تغییرات ماهانه دما و انحراف معیار حوضه آبریز گشت رودخان77
نمودار 4- 10 تغییرات درجه حرارت حوضه آبریز گشت رودخان78
نمودار 4-11 رژیم فصلی و درصد فصلی متوسط دما حوضه گشت رودخان79
نمودار 4- 12 روزهای یخبندان برحسب ماههای سال در حوضه گشت رودخان80
نمودار 4- 13 میانگین رطوبت نسبی حوضه گشت رودخان81
نمودار 4- 14 مقایسه دما و تبخیر و تعرق اصلاح شده به روش ترنت ویت84
نمودار 4- 15 مقایسه تبخیر و تعرق اصلاح شده (ETO) و اصلاح نشده (ETP)84
نمودار 4- 16 درصد ابرناکی حوضه گشت رودخان85
نمودار 4-17متوسط ماهیانه ساعات آفتابی حوضه گشت رودخان86
نمودار 4-18 مقایسه بارندگی و تبخیر و تعرق پتانسیل در سیستم ترنت وایت90
نمودار 4-19منحنی آمبروترومیک حوضه گشت رودخان92
نمودار 4 -20 توزیع میانگین فصلی جریان آب ایستگاه نظر آلات93
نمودار 4 -21 حداکثر فصلی جریان آب ایستگاه نظر آلات94
نمودار 4-22 توزیع حداقل فصلی جریان آب ایستگاه نظر آلات.95
نمودار 4 – 23 خطی میانگین دبی ماهیانه ایستگاههای حوضه گشت رودخان ایستگاه نظر آلات99
نمودار4 – 5 حداقل دبی ماهیانه ایستگاه نظر آلات100
نمودار 4 – 6 حداکثر دبی ماهیانه ایستگاه نظر آلات100
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
شکل 4-1 گلباد حوضه گشت رودخان88
شکل 4- 2 اقلیم نمای آمبرژه حوضه گشت رودخان91
عکس 4 -3 نمایی از گسل درمنطقه اسکم رودبار105
عکس 4-4 نمایی دیگر از گسل درمنطقه تنگوره105
عکس 4-5 نمایی از شیب ارتفاعات منطقه107
عکس 4 – 6 نمایی از پوشش درحوضه گشت رودخان108
عکس 4- 7 نمایی از محله سیاه کش در جنوب حوضه109
عکس 4- 8 نمایی از توپوگرافی و اراضی کشاورزی درمنطقه دارباغ109
عکس 4- 9 شبکه آبهای حوضه گشت رودخان111
عکس 4- 10 نمایی از رودخانه حوضه گشت رودخان111
عکس 4 – 11 نمایی از فرسایش سطحی113
عکس 4 – 12 نمایی دیگر از فرسایش آبی113
عکس 4- 13 نمایی دیگر از فرسایش گالی در منطقه تلیه گنشگاه 114
عکس 4-14 نمایی دیگر از فرسایش شیاری د رمنطقه سیاه کش115
عکس 4-15 نمایی از فرسایش کنار رودخانه ای در گشت رودخان116
عکس 4- 16 فرسایش کنار رودخانه ای در زهکشی اصلی حوضه گشت رودخان116
عکس 4 – 17 حرکت توده ای در منطقه کیش رودبار117
عکس 4- 18 وجود سنگهای بزرگ در بستر رودخانه به دلیل سیلابی بودن118
عکس 4 – 19 نمایی از نقاط بهمن گیر در منطقه تنگوره119
عکس 4- 20 نمایی از رودخانه گشت رودخان پس از سیل و تخریب پل ارتباطی121
عکس 4-21 وجود سنگهای بزرگ در روی تراست قدیمی رودخانه اصلی 121
عکس 4- 22 لغزش دامنه‎ای در اثر تخریب جنگل – حجم زیاد خاکهای رسی و بارش زیاد122
عکس 4 – 23 لغزش دامنه‎ای در مسیر راه ارتباطی سیاه کش123
عکس 4-24 لغزش دامنه‎ای بسیار بزرگ بدلیل عملیات عمرانی در منطقه دار باغ123
عکس 4- 25 آتش سوزی جنگل های استان گیلان (عکس از اینترنت)124
عکس 4-26 نمایی از خشک شدن باغات چای در منطقه دارباغ125
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 4-1 توپوگرافی حوضه گشت رودخان37
نقشه 4-2 زمین شناسی حوضه گشت رودخان40
نقشه 4-3 خاک حوضه گشت رودخان43
نقشه 4-4 کاربری اراضی و پوشش گیاهی حوضه گشت رودخان48
نقشه 4-5 حوضه آبریز گشت رودخان50
نقشه 4-6 گسلهای حوضه ی گشت رودخان106
چکیده
امروزه یکی از عوامل مهم در بروز خسارت های ناشی از مخاطرات محیطی عدم شناخت کامل و علمی در مناطق مختلف است. حوضه های آبریز ایران بویژه در حوضه های آبریزدریای خزر بدلیل تغییر کاربری و تخریب جنگل خطرات فراوان به ویژه سیل، فرسایش ولغزش می باشد. لذا مطالعات بنیادین درحوضه های آبریز امری ضروری است که می تواند باعث کاهش عوارض ناشی از مخاطرات محیطی گردد.
حوضه آبریز گشت رودخان جزء حوضههای غرب استان گیلان می باشد که از طرف شمال با حوضه آبریزماسوله رودخان، از طرف جنوب به حوضه قلعه رودخان ، از طرف مشرق به حوضه ی چوبرو سیاهمزگی و از مغرب باحوضه های استان زنجان منتهی می کردد.
در این تحقیق با استفاده از مطالعات میدانی و پرس و جوهای صورت گرفته با اهالی و با استفاده از روشروش توصیفی و تحلیلی و با بهره گیری از اطلاعات موجود کتابخانهای و داده های اسنادی تاثیر عواملی چون زمین شناسی، اقلیم، توپوگرافی، شیب، ژئومورفولوژی و پوشش گیاهی و از میان عوامل انسانی نوع معیشت و فعالیتهای عمرانی در ارتباط با مخاطرات محیطی حوضه آبریز گشت رودخان مطالعه شده است ازبین عوامل محیطی مختلف که حوضه آبریز گشت رودخان را محیطی نا پایدارنموده یا موجب ثبات وتعادل مکانی آن گردیده میتوان مخا طراتی از جمله سیل، لغزش، انواع فرسایش، بهمن، یخچال ،آتش سوزی را بیان نمود که میتوان خطر سیل را یکی از بزرگترین مخاطرات در این حوضه دانست.
واژگان کلیدی :
مخاطرات محیطی، ژئومورفولوژیکی، حوضه آبخیز، گشت رودخان فومن
مقدمه
طبیعت در طول تاریخ همواره چهره خشن خود را با پدیده های ویرانگری هم چون بهمن، سیل، آتشفشان، زمین لرزه و…. به انسان نشان داده است. این بلایا وخطرات بخشی از زندگی بوده و همواره بشر را تهدید می کند. انسان در ابتدا وقوع این پدیده ها را ناشی از قهر و غضب خدا تلقی می کرد با چنین طرز فکری خود را قادر به مقابله وکاهش اثرات ناشی از این خطرات نمی دید. ولی با رشد فکری جوامع بشری و درک علل وقوع حوادث، درصدد برآمد تا راه های مقابله وکاهش خطرات را بیابد. با وجود این تلاشها بر مبنای آمار واطلاعات موجود دردهههای اخیر روند تلفات جانی و خسارات ناشی از مخاطرات محیطی در مقیاسی جهانی رو به افزایش است.لذا نگارنده در نظر دارد تا با بررسی ژئومورفولوژیکی حوضه آبخیز گشت رودخان مخاطرات طبیعی حوضه را شناسایی و نسبت به مهارر و یا کنترل این مخاطرات ارائه راهکار نماید. براین اساس این پایان نامه به پنج فصل زیر تقسیم می شود:
فصل اول : کلیات تحقیق
فصل دوم :مبانی نظری تحقیق
فصل سوم : مواد و روش
فصل چهارم: یافته های تحقیق
فصل پنجم: نتیجه گیری، پاسخ به فرضیه و پیشنهادات ودر نهایت منابع و مآخذ می باشد.
1-1 بیان مسئله
با توجه به وسعت دامنه مسائل مورد بحث در ژئوموفولوژی در قلمروهای آثار دینامیک درونی و بیرونی، تحقیقات در این زمینه، بسیار متنوع باشد. از طرف دیگر چون عوامل موثر در تغییر چهره ناهمواری‎ها، همیشه به صورت مشترک عمل می کنند؛ بنابراین یکی از مسائل مهم در کار تحقیقات شناسایی سهم هر عامل در ایجاد این تغییر شکل ها می باشد از طرف دیگر مسئله دخالت زمان در تحول ناهمواری ها، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است و این مسئله به نوبه خود بر تعداد تحقیقات ژئوموفولوژی می افزاید (مقیمی و محمودی ،1383،ص45).
اصولا ماهیت و پیدایش یک حوضه آبخیز تابع شرایط محیطی و موقعیت جغرافیایی است زیرا عوارض و پدیده های طبیعی در پراکندگی، حوضه نفوذ، توسعه بستر فیزیکی و سایر عوامل ژئومورفولوژیکی اثرات مهمی دارد. ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی هر حوضه آبخیز ارتباط مستقیمی با عوامل محیطی شامل فاکتورهای طبیعی (زمین شناسی، اقلیم، توپوگرافی، ژئومورفولوژی، پوشش گیاهی) و همچنین فاکتورهایی که در نتیجه دخالت و تاثیر نامتعارف انسان بوجود می‌آید، داشته و معمولاً بازتاب فرآیندهای ژئومورفولوژیکی تبعات و مشکلات متعددی بروز می‌دهدکه در اثر بی مبالاتی و سهل انگاری ممکن است منجر به بروز خسارات جبران ناپذیری بر پیکره حوضه آبخیز گردد.از اینرو به منظور بررسی ژئومورفولوژیکی حوضه آبخیز باید شرایط محیط طبیعی و هیدرولوژی آن کاملا آنالیز گردیده و ارتباط و تاثیرات متقابل این پدیده ها بر یکدیگر مورد مطالعه قرار گیرد. امروزه یکی از عوامل مهم در بروز خسارت‎های ناشی از مخاطرات محیطی عدم شناخت کامل و علمی در مناطق مختلف است. حوضه های آبریز ایران بویژه در حوضه های آبریز دریای خزر بدلیل تغییر کاربری و تخریب جنگل خطرات فراوان به ویژه سیل، فرسایش و لغزش می باشد. لذا مطالعات بنیادین درحوضه های آبریز امری ضروری است که می‎تواند باعث کاهش عوارض ناشی از مخاطرات محیطی گردد.حوضه گشت رودخان فومن یکی از حوضه‎هایی است که درسالهای اخیر بدلیل تغییر کاربری بدلیل کارهای عمرانی و تخریب جنگل درآن انواع فرسایش درحوضه افزایش یافته و باخود مخاطرات مختلفی را به همراه دارد، لذا این تحقیق در نظر دارد تا با مطالعه و بررسی ژئومورفولوژیکی حوضه آبخیز گشت رود خان فومن مهم ترین عوامل ایجاد مخاطرات محیطی در حوضه را شناسایی و مورد بررسی قرارداده و میزان تاثیر این مخاطرات را در پایداری و ناپایداری پهنه های موجود در سطح حوضه طبقه بندی نماید.
1-2 سوال تحقیق
کدام عامل و یا عوامل ژئومورفولوژیکی بر مخاطرات محیطی حوضه آبخیز گشت رودخان بیشترین تاثیر را دارد؟
1-3 اهداف تحقیق
بررسی ژئومورفولوژیکی حوضه آبخیز گشت رودخان با تاکید بر مخاطرات محیطی
شناخت فاکتورهای ژئومورفولوژی موثر بر مخاطرات محیطی حوض? آبریز گشت رودخان جهت ارائه راهکارهای مناسب در کاهش این مخاطرات.
شناخت عوامل ژئومورفولوژی که باعث استقرار و شکل گیری حوضه آبخیز گشت رودخان شده است.
1-4 فرضیه تحقیق
– مخاطرات طبیعی (سیل، زلزله، رانش زمین، لغزش و…) در ساختار کنونی حوضه گشت رودخان نقش دارد.
1-5 روش تحقیق
نوع روش تحقیق توصیفی – تحلیلی با رویکرد کاربردی است که با توجه به پدیده‌ها و روابط بین متغیرها و مبتنی بر اصول، قوانین و مشاهدات میدانی می باشد.
1-6 روش گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات در مراحل مختلف شامل: روش کتابخانه ای، اسنادی و در طی یک دوره کوتاه جهت بررسی ژئوموفولوژیکی حوضه و شناسایی مخاطرات طبیعی به صورت میدانی می باشد.
1-7 ابزار گردآوری اطلاعات
ابزار مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از: تهیه فیش جهت مطالعات کتابخانه ای،‌ جمع آوری آمارهای لازم و معرفی ایستگاههای هواشناسی و هیدرومتری، نقشه های مبنا جهت نقشه های موضوعی مورد نیاز، کامپیوتر و استفاده از نرم افزارهای جغرافیایی،‌ اتوکد،‌ اکسل می باشد.
1-8 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات درتحقیق مورد نظر ابتدا داده های خام را از سازمانهای مرتبط دریافت نموده و سپس با استفاده از نرم افزارهای آماری دسته بندی کرده و پس از آن با استفاده از داده های طبقه بندی شده به تجزیه و تحلیل هر یک با استفاده از جدول و نمودار و نقشه پرداخته می گردد.
1- داده های اقلیمی حوضه را از سازمان هواشناسی استان گیلان و سازمان آب منطقه ای دریافت نموده و پس از طبقه بندی نسبت به گرفتن میانگین اعداد اقدام نموده و سپس جهت بررسی اقلیم حوضه و روشهای مورد بررسی در بخش اقلیم از این داده های میانگین گرفته بصورت سالانه، ماهیانه، و فصلی استفاده شده است.
2- داده های هیدرومتری حوضه را از سازمان آب منطقه ای دریافت نموده و جهت بررسی در بخش هیدرولوژی حوضه مورد استفاده قرار داده است این داده ها نیز مانند داده های اقلیمی خام بوده و نسبت به میانگین گیری آنها اقدام لازم انجام شده است.
3- جهت بررسی فیزیوگرافی حوضه از نقشه های توپوگرافی فومن و شولم تهیه شده از سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح استفاده شده است
4- در این بررسی از نقشه های زمین شناسی، کاربری و پوشش اراضی و غیره استفاده شده است.
1-9 سوابق تحقیق
سازمان ملل دهه 1990 را دهه بین المللی کاهش اثرات بلایای طبیعی نام گذاری کرده است و بر اساس این قطعنامه کشورها کمیته ای را برای کاهش اثرات بلایای طبیعی تشکیل دادهاند. در کشور کمیته ای به ریاست وزیر کشور به موجب ماده مصوبه مجلس شورای اسلامی – نهم مرداد سال 1370 هـ.ش تشکیل گردید و این کمیته جهت انجام مطالعات و تحقیقات دامنه دار بر روی بلایای طبیعی کشور تاریخچه آنها پیش آگاهی و همچنین برای اعلام اضطرار و نحوه مقابله با جبران خسارتها کمیته فرعی و تخصص به تعداد مورد نیاز را تشکیل داده است.
در این زمینه مطالعات متعددی بصورت کتاب، مقاله و پایان نامه و. .. انجام شده که به شرح زیر می باشد.
شرکت تحقیقات آب و آبخیز داری، 1377، در طرح جامع مهار سیلاب استان گیلان به تعیین و تفکیک حوضه‎های مختلف استان گیلان اقدام نموده و فاکتورهای مهم اقلیمی، هیدرولوژی، زمین شناسی، خاکشناسی و…. را مورد بررسی قرار دادند و نتایج حاصله را در گزارشهای متعددی ارائه دادند و نقش این عوامل را در سیلاب و پدیده های اجتماعی- اقتصادی بررسی کردند.
عابدی، 1377، بررسی بلایای طبیعی و نقش آن در توسعه پایدار با تاکید بر ایران می گوید که حدود 90 درصد از بلایای طبیعی منشاء اقلیمی دارند و در بین بلایای طبیعی به وقوع پیوسته کشور زلزله و سیل به عنوان بزرگترین و مخربترین آنها شناخته شده که همه مساله تلفات و خسارت هنگفتی را به همراه دارند.
اسمیت، کیت، مخاطرات محیطی، 1382، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد می گوید مخاطرات اعم از انسانی یا طبیعی ممکن است در یک فرایند زمانی منظم (پی در پی) یا نامنظم (گسیخته) روی دهد. که مقابله با مخاطرات منظم آسان است ولی مهم اینست که چگونه می توان با مخاطرات نامنظم مقابله کرد.
خالدی، 1380، بلایای طبیعی، به این نتجه رسیده که فعالیت های انسانی مانند یک نیروی مهم در سطح کره زمین مطرح است، جمعیت انسانی با دگرگون کردن الگوهای مصرف انرژی ،به نابودی جنگل ها، فرسایش خاک، مصرف آب و تغییر کیفیت آن، نهشتههای اسیدی و. .. تغییرات آب و هوای کره زمین تمایل دارد چون انسان همواره به منابع طبیعی و توسعه نیاز دارد. لذا این گونه فعالیت ها مقدار زیادی انرژی در سطوح کره زمین مصرف کرده و در نتیجه موجب تخریب محیط زیست می شود نامبرده در این کتاب مقدماتی در زمینه بلایای طبیعی در دو بعد انسانی و طبیعی پرداخته است.
جهاد کشاورزی، 1381، نیز سیلخیزی غرب استان گیلان را مورد تحقیق قرار داده و به تجزیه و تحلیل آمارهای بارندگی و حداکثرهای 24 و 48 ساعته بارندگی، درجه حرارت و تبخیر پرداخته و با تفکیک پوششهای گیاهی و مرتعی و کشاورزی و مسکونی به بررسی تغییرات سرعت نفوذ در هر یک از واحدهای اراضی پرداخته و به تعیین تفکیک گروهای هیدرولوژیکی خاک اقدام نموده و مساحتی را که دارای پتانسیل سیلخیزی بالاتر از آستانه خسارت می باشند، تعیین نمودند.
رمضانی و عبدالهی، 1382، در بررسی بارش – رواناب حوضه آبریز شهرک ماسوله گیلان می گویند که با افزایش بارندگی در حوضه شهرک ماسوله و از طرف دیگر تخریب پوشش گیاهی حوضه شامل جنگلها و مراتع به سیلاب منطقه را تهدید می کند.
رمضانی، 1382، در مقاله ای با عنوان بررسی و شناخت عامل سیل مرداد 1377 ماسوله گیلان به این نتیجه رسیده است که محققانی که سیل نهم مرداد 1377 را مورد بررسی قرارداده اند عنصر باران را عامل ایجاد سیل عنوان نموده اند در صورتی که عامل باران دلیل سیل نمی باشد بلکه سیل یک پدیده ژئومورفولوژیکی بوده که مخزن آب ذخیره شده از گذشته بصورت انفجاری به همراه روانه گلی به سمت پایین دست حرکت نموده است.
آزاد غلامی و حجتی، 1383، در بررسی بلایای طبیعی (سیلاب) در حوضه آبخیز قلعه رودخان فومن به این نتیجه رسیده که در روستای قلعه رودخان سیل گیر شدن اراضی حاشیه رود بیشتر بصورت آب شکستگی زمینهای زراعی و آبگرفتگی جاده های ارتباطی بین روستاها مشاهده می گردد بطوریکه در اثر سیلاب جاده اصلی ارتباطی روستای قلعه رودخان به شهرستان فومن از بین رفته است.
نعیمی، 1386، در بررسی مخاطرات طبیعی دره سفید رود با تاکید بر حرکات دامنه ای (محدوده مورد مطالعه از رود سفید رود (تا سد تاریک) به این نتیجه رسیده که با توجه به اینکه نوع هر سنگ در مقابل فرآیندهای بیرونی واکنش های متفاوت از خود نشان می دهد و با توجه به موقعیت منطقه مورد مطالعه حجم بارش از سد سفید رود تا دریای خزر بتدریج رو به افزایش می گذارد بنابراین حرکات دامنه ای به سمت دریا در مناطق کوهستانی گسترش پیدا می کند.
سلامی ریگ، 1386، مخاطرات طبیعی دره کرگانرود و تاثیر آن بر روی روستای مستقر در دره به این نتیجه رسیده که به لحاظ توپوگرافی و وجود رودخانه بزرگ آق اولرو رودخانه های فصلی متعدد خطراتی از قبیل سیل، زلزله، یخچال، لغزش، ریزش آفت؛ خشکسالی، آتش سوزی همچنین انواع فرسایش بخصوص فرسایش آبی منطقه مورد مطالعه و روستاهای آن را تهدید می کند.
اشرف دوان، منیر الاسلام و کوماموتو در سال 2002 خطر سیل را برای برنامه ریزیهای کاربری زمین در داکای بنگلادش برآورد نموده اند. در این مقاله مناطق مسکونی و کشاورزی که از لحاظ خطر سیلاب و آبگرفتگی در معرض خطر قرار گرفته و پس از هر بارش دچار سیلاب و آبگرفتگی می گردند مشخص شده است.
1-10 محدودیتهای تحقیق
هر مطالعه و تحقیقی مشکلات و موانع خاص خود را دارد که البته در برخی از موارد با هم مشترک می‎باشند برخی از موانع و مشکلات تحقیق فوق عبارتند از :‌
– عدم وجود برخی اطلاعات و آمار مانند، داده های هواشناسی، هیدرولوژی در قسمتهای مختلف حوضه بدلیل عدم وجود ایستگاه
– صعب العبور بودن بخش وسیعی از حوضه و عدم دسترسی مناسب به لحاظ پوشش جنگلی
– عدم همکاری برخی از سازمانها در ارائه اطلاعات و غیره می باشد.
1-11 قلمرو تحقیق
حوضه گشت رودخان درغرب استان گیلان و درشهرستان فومن یکی از زیر حوضه های رودخانه گاز و رودبار بوده و از حوضه های منتهی به تالاب انزلی می باشد. این حوضه یکی از مناطق سرسبز و بکر جنگلی در شهرستان فومن است که در 14 کیلومتری این شهر قرار دارد. این حوضه از شمال به حوضه ماسوله رود خان، از جنوب به حوضه قلعه رودخان و از غرب به ارتفاعات استان زنجان و از شرق شهر فومن محدود می گردد. مساحت این حوضه 66/99 کیلومتر مربع بوده و محیط آن 20/56 کیلومتر می باشد.
1-12 واژه ها و مفاهیم
ژئومورفولوژی
ژئومورفولوژی عبارتست از نحوه پیدایش اشکال ناهمواریهای زمین و مراحل تکامل آنها رادر طی زمان زمین شناسی مورد مطالعه و تفسیر قرار می دهد. فرآیندهای ژئومورفولوژیکی زمین همواره ناشی از نیروهای فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیکی هستند که در سطح زمین تغییراتی ایجاد می‏کنند. در نتیجه این فرآیند تغییر شکلهای مختلفی را در سطح زمین به وجود می‏آورد.
حوضه آبخیز
حوضه آبریز عبارتست از مساحتی از زمین که اطراف آنها را ارتفاعات در بر گرفته و لذا رواناب حاصله از بارندگی روی این سطح در پست ترین نقطه آن تمرکز پیدا کرده و از نقطه ای که پایین ترین ارتفاع را دارا می باشد از منطقه خارج می‏گردد (علیزاده، 1377، ص235).
خطر
خطر عبارت است از جریان یا واقعه ای که به طور بالقوه توان ایجاد زیان را دارد. خطر عبارتست از قرار گرفتن انسان یا متعلقات بسیار ارزشمند او در معرض خطر و اغلب آن را ترکیبی از احتمال و زیان لحاظ می کند (کیت اسمیت، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد، 1382، ص19).
مخاطرات محیطی
عناصر فیزیکی محیط که برای انسان مضرند و به وسیله قوای خارجی برتر از توان انسان ایجاد می شوند. خطرهای طبیعی یا فیزیکی نیز به عنوان قوانین الهی معرفی شده اند (کیت اسمیت، ترجمه مقیمی و گودرزی نژاد، 1382، ص 10).

2 -1 ژئومورفولوژی
ژئومورفولوژی عبارتست از نحوه پیدایش اشکال ناهمواریهای زمین و مراحل تکامل آنها رادر طی زمان زمین شناسی مورد مطالعه و تفسیر قرار می دهد.فرآیندهای ژئومورفولوژیکی زمین همواره ناشی از نیروهای فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیکی هستند که در سطح زمین تغییراتی ایجاد می‏کنند. در نتیجه این فرآیند تغییر شکلهای مختلفی را در سطح زمین به وجود می‏آورد. فرآیندهای مورفولوژیکی در حقیقت نیروهای طبیعی هستند که می‏توانند در مواد و عناصر تشکیل دهنده سطح زمین تغییر شکل ایجاد نمایند. فرآیندهای مورفولوژیکی عبارتند از: هوای ساکن، بادها، ابرها، صاعقه، باران، برف، یخچال، آبهای روان و آبهای ساکن مانند: دریاچه‏ها، دریاها و اقیانوسها، همچنین آتشفشانها و زلزله… هستند. فرآیندهای مورفولوژیکی از هر نوعی که باشند دو عمل مهم در سطح زمین انجام می‏دهند. اول اینکه سنگهای سطحی زمین را تخریب و تجزیه می‏نمایند. دوم اینکه مواد حاصل را با خود حمل نموده و در مکانهای مناسب ته‏نشین می‏سازند. به این ترتیب بررسی پدیده‏های ژئومورفولوژیکی شامل مطالعه و بررسی قوانینی است که باعث فرسایش و تغییراتی در سطح قاره‏ها می‏گردند (نادر صفت، 1382).
2-2 نگرش سیستمی در ژئومورفولوژی
به مجموعه ای از پدیده هایی که با یکدیگر در رابطه بوده و یکی تابع دیگری باشد یک سیستم می گویند. در سطح زمین عواملی که موجب دگرگونی و تغییر شکل می شوند به عوامل مورفوژنیک معروف هستند و مطالعه کم و کیف آنها در قلمرو ژئو مورفولوژی قرار می گیرد (رجایی، 1373، ص68).
سیستم ژئومورفیک عبارتست از ساختمانی با اثر متقابل فرایند ها و شکل های زمین که به طور مجزا یا مشترکا عمل کرده و واحدهای شکلی زمین را ایجاد می کند. از جمله ساده ترین این مجموعه می توان به حوضه زهکشی، همراه با قله های به هم مرتبط آن (خطوط تقسیم آب)، دامنه تپه ها ، شبکه زهکشی و مجراهای اصلی آبرفتی اشاره کرد. حفظ چنین سیستمی به مقدار ورودی مواد به سیستم و جابجایی آن در داخل سیستم و خروج مواد از داخل سیستم و انژی بستگی دارد (معتمد، 1380، ص14).

2 – 3 پدیده های ژئومورفولوژی
2 -3-1 خط الراسها
بلندترین نقاط یک دامنه را قله و خطی را که از به هم پیوستن بلندترین نقاط دامنه تشکیل می شود خط الراس می نامند. عوامل مختلفی نظیر ؛ نوع و جنس سنگ ها، عملکرد عناصر اقلیمی، ارتفاع و غیره باعث می شوند تا قله ها به شکل دندانه دار، گرد، مسطح و یا اشکال ترکیبی دیگر در طبیعت ظاهر گردند.
2 -3- 2- دامنه
دامنه، سطح شیبداری است که بین یک خط الراس و یک خط القعر قرار دارد. بنابراین بسیاری از اشکال سطح زمین را روی دامنه ها پیدا می کنیم. بدین لحاظ دامنه را ما در عوارض سطح زمین می نامند. با این توصیف دامنه ها می توانند اشکال گوناگون داشته باشند. از ترکیب انواع دامنه های ساده (محدب، مقعر و مستقیم) خطوط اشکال مختلف سطح زمین ایجاد می گردند. مثلاً با تغییر شیب دامنه ها، خط القعرها، خط الراس ها، پرتگاهها، برنزدهای سنگی، کینک (kcinK) و عیره تشکیل می شوند (سروروثروتی، 1379، ص50) .
2 -3-2-1- انواع دامنه ها
شیب دامنه ها با دخالت عوامل طبیعی و میزان تاثیر این عوامل، همچنین عملکرد انسان متفاوت است. بدین لحاظ بر اساس شیبی که خطوط دامنه یی با سطح افق ایجاد می کنند، می توان دامنه ها را به دو دسته ی، دامنه های ساده و مرکب تقسیم نمود.

الف _ دامنه های با شیب ساده : این دسته از دامنه ها عموماً سه نوعند :
شیب منظم (مستقیم)، شیب محدب (کوژ)، شیب مقعر (کاو)، شیب منظم (مستقیم)
در این دامنه ها، میل شیب دامنه نسبت به سطح افق یکنواخت است. خطوط مماس در تمام نقاط شیب دامنه بر روی هم قرار می گیرند و با افق زاویه تابشی را می سازند. بدیهی است دامنه های منظم می توانند پرشیب یا کم شیب باشند. یعنی دو دامنه مستقیم با ارتفاع یکسان، ممکن است یکی دارای شیب زیاد و یکی دارای شیب کم باشند.
ب _ دامنه های با شیب محدب :
در این دامنه ها شیب تمایل روی دامنه ها از خط الراس به سمت خط القعر، و یا به عبارت دیگر از بالا به پایین افزایش می یابد. خطوط مماس بر شیب دامنه در نقاط مختلف زوایایی با افق می سازند که از بالا به پایین زیادتر می گردد.
پ _ دامنه های با شیب مقعر :
تمایل شیب این دامنه ها از بالا (خط الراس) به پایین کاهش می یابد به گونه ای که خط مماس مختلف این شیب، با افق زوایایی می سازد که مقدار آنها از بالا به پایین کم می شود. این نوع دامنه ها در مناطقی ایجاد می شوند که سنگهای مناطق هموار و کم ارتفاع تر می باشد.
ت _ دامنه های مرکب :
این دامنه ها در حقیقت از ترکیب سه دامنه ای که قبلاً مورد بررسی قرار گرفت تشکیل می شوند. یکی از انواع دامنه های مرکب، دامنه ای است با شیب محدب _ مقعر که در آن قسمت بالایی، شیب محدب و قسمت پایینی، شیب مقعر را نشان می دهند.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید